Korleîs eg skreiv og skriv

I dag skal eg greida ut um måten eg skriv norskt på, og korleîs eg gjorde det fyrr.

Frå byrjingi:

Eg lærte norskdanskt på fyrrskulen, men det visste eg ikkje då. Eg trudde det målet heitte norsk, og at det var so nært dansk avdi Danmark låg so nære Noreg. At det var so langt frå tungemålet eg var van med, tenkte eg ikkje gjenom. Det veld kringkastingi, tenkjer eg (jamvel NRK, men dei skal hava ros for dyri i Dyreskogen). Eg høyrde lite um nynorsk på barneskulen, men eg trur eg var burte elder eitkvart då me lærte um Ivar Aasen, so honom høyrte eg um berre éin time. Eg trudde han hadde samla norske ord berre for løygje.

På ungdomsskulen fekk eg høyra frå dei litt eldre elevane um den fæle nynorsken dei laut slita med, so andre halvåret i niande (ikkje fyrr, altso) byrja nynorskupplæringi mi, som eg hadde blanda kjenslor for. På eine sida vart eg glad i tungemål etter eg byrja læra franskt, og ville gjerne læra eit nytt mål (eg tok litt italienskupplæring same året), men etter at me hadde gjenge gjenom skilnaden på han- og hokynsbøygjingar og valfrie former (mest same læra me vart ferduge med i åttande, berre på eit anna mål) ørtan gonger, kvarv heile gneisten. Eg fekk det til, altso (eg sat og retta for vìnen min på prøvane, då me i røyndi skulde lesa tekstane for kvarandre og betra innhald), men det var keisamt. Det gilde var at me fekk skriva fleire tekstar.

Læraren min var sers god, og det er eg glad for. All den puggingi hadde vore endå verre med ein låk lærar. Eg gjekk gjenom tiande med eit surt syn på nynorsken (men det kunde vore verre), og freista skyna nett kvi me laut læra å skriva dette målet som ingen millom oss nytta.

På framhaldsskulen («vidaregangande skule») var ein stor lùt av klassen frå (det som var, og i røyndi framleîs er) nynorskheradet Bjerkreim. Tri av folki skreiv nynorsk, og i naturfagsgangen var me so helduge å få lærerike plakatar på nynorsk. Det var då eg skyna kor lett det var å lesa nynorsk. So «naturlegt». Me fekk Synnøve på vitjing, og eg byta hovudmål stutt etter. Til våren att, fekk Eirik med seg Eirik «Gnumas» Magnus, Truls, meg og ein til, som eg ikkje hugsar namnet på … korsom er, so skipa me Dalane Målungdom.

I byrjingi skreiv eg so nært talemålet mitt som råd, eg skreiv jamvel «bli» og «ganga» i same teksten! Etter kvart fann eg ut kva som var «konservative» og «radikale» former gjenom å lesa norrønt (tilrådd). Eg totte dei eldre formene høvde best for talemålet mitt, og so lika eg dei norrøne ordi. På sumarlægret åt NMU eitt år attende tala eg med både Michaël og Sergej. Dei lærte meg litt korleîs ein skriv høgnorsk, og so las eg meir på Mållekken. Etter kvart hev eg møtt fleire høgnorskingar, til dømes Odin, Jarle og Kristin.  Eg elskar høgnorsk. 🙂

Eg las um dei fyrste Landsmaal-prøvane hans Ivar Aasen, og skreiv det i nokre dagar. Berre Maal-Folk skynade kvat eg skreiv. ;p So eg kunde ikkje halda fram. So no skriv eg høgnorsk, kannhenda med nokre småe tillempingar.

Teiknsetjing:

Eg er litt uviss på kva som i røyndi er rett teiknsetjing, men eg nyttar teikni slik:

  • … – denne hev eg stødt millomrom fyre og bak, utanum når det er det fyrste elder siste eg skriv (au i klombrer).
  • – – denne nyttar eg kannhenda litt mykje, men mest avdi eg er rædd for at eg nyttar for mange komma.
  • , – yndlingsteiknet mitt. Eg nyttar det på ymse stader ein vanlegvis ikkje gjer det; til dømes: «Eg likar bananar, eple, og pæror». Altso, ikkje: «Eg likar bananar, eple og pæror». Eg likar trass alt eple og pæror kvar for seg, dei tarv kje blandast.
  • . – nyttar eg til slutt i flestalle setningane mine, men au for å pausa og «hakka upp» noko som kunde vore éi setning.
  • » – Nyttar eg mest for å vera sarkastisk, men au for å skilja noko frå resten av teksten, som desse dømi; til dømes: «Forlagi er «flinke» til å trykkja lærebøker på norskt».
  • ( … ) – Desse nyttar eg for å leggja til ting som kannhenda inkje hev med saki å gjera, elder ei liti tilleggsupplysing.

Einskildord:

Eg nyttar ymse ord som sume stussar på:

  • kje – samantrekkjing av ikkje/inkje.
  • inkje – «ikkje noko».
  • muna – skulla/kunna henda.
  • måtta – få løyve til.
  • ljota – vera nøydd til

No vonar eg de fekk eitkvart or dette! 🙂

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: